Cách phát hiện thay đổi hướng màn hình (Orientation) trên Android bằng Kotlin

Giới thiệu

Hướng dẫn này trình bày cách phát hiện sự thay đổi hướng màn hình (portrait ↔ landscape) trên Android bằng cách override phương thức onConfigurationChanged() trong Activity, sử dụng Kotlin.

Các bước thực hiện

Bước 1: Tạo dự án mới

Tạo project: File → New Project.

Bước 2: Thiết kế giao diện (res/layout/activity_main.xml)

<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<RelativeLayout xmlns:android="https://schemas.android.com/apk/res/android"
    xmlns:app="https://schemas.android.com/apk/res-auto"
    xmlns:tools="https://schemas.android.com/tools"
    android:layout_width="match_parent"
    android:layout_height="match_parent"
    tools:context=".MainActivity">

    <TextView
        android:layout_width="wrap_content"
        android:layout_height="wrap_content"
        android:layout_centerHorizontal="true"
        android:layout_marginTop="50dp"
        android:text="Tutorials Point"
        android:textAlignment="center"
        android:textColor="@android:color/holo_green_dark"
        android:textSize="32sp"
        android:textStyle="bold" />

    <TextView
        android:layout_width="wrap_content"
        android:layout_height="wrap_content"
        android:layout_centerInParent="true"
        android:text="Hello World!"
        android:textSize="24sp"
        android:textStyle="bold" />

</RelativeLayout>

Bước 3: Xử lý logic (src/MainActivity.kt)

import android.content.res.Configuration
import android.os.Bundle
import android.widget.Toast
import androidx.appcompat.app.AppCompatActivity

class MainActivity : AppCompatActivity() {
    override fun onCreate(savedInstanceState: Bundle?) {
        super.onCreate(savedInstanceState)
        setContentView(R.layout.activity_main)
        title = "KotlinApp"
    }

    override fun onConfigurationChanged(newConfig: Configuration) {
        super.onConfigurationChanged(newConfig)

        when (newConfig.orientation) {
            Configuration.ORIENTATION_LANDSCAPE -> {
                Toast.makeText(baseContext, "Landscape Mode", Toast.LENGTH_SHORT).show()
                // Xử lý layout landscape
            }
            Configuration.ORIENTATION_PORTRAIT -> {
                Toast.makeText(baseContext, "Portrait Mode", Toast.LENGTH_SHORT).show()
                // Xử lý layout portrait
            }
            Configuration.ORIENTATION_UNDEFINED -> {
                Toast.makeText(baseContext, "Undefined Orientation", Toast.LENGTH_SHORT).show()
            }
        }
    }
}

Bước 4: Cấu hình Manifest (androidManifest.xml) - QUAN TRỌNG

<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<manifest xmlns:android="https://schemas.android.com/apk/res/android"
    package="app.com.q11">

    <application
        android:allowBackup="true"
        android:icon="@mipmap/ic_launcher"
        android:label="@string/app_name"
        android:roundIcon="@mipmap/ic_launcher_round"
        android:supportsRtl="true"
        android:theme="@style/AppTheme">

        <activity
            android:name=".MainActivity"
            android:configChanges="orientation|screenSize|screenLayout|keyboardHidden">
            <intent-filter>
                <action android:name="android.intent.action.MAIN" />
                <category android:name="android.intent.category.LAUNCHER" />
            </intent-filter>
        </activity>

    </application>
</manifest>

Chạy ứng dụng

Kết nối thiết bị, nhấn Run. Xoay thiết bị ngang/dọc. Toast sẽ hiển thị "Landscape Mode" hoặc "Portrait Mode" tương ứng. Activity không bị destroy/recreate nhờ android:configChanges.

Giải thích android:configChanges

Mặc định, khi xoay màn hình, Android destroy và recreate Activity (gọi onDestroy → onCreate). Để tự xử lý thay đổi cấu hình, khai báo android:configChanges:

• orientation: Thay đổi hướng màn hình
• screenSize: Thay đổi kích thước màn hình (bắt buộc từ API 13+)
• screenLayout: Thay đổi bố cục màn hình
• keyboardHidden: Bàn phím ẩn/hiện
• fontScale: Thay đổi cỡ font hệ thống
• uiMode: Chế độ Night/Day, Car, Desk, VR...
• density: Mật độ pixel (multi-window)

Khi nào nên dùng onConfigurationChanged?

• Video player: Giữ trạng thái phát khi xoay.
• Game: Không muốn reset state.
• WebView: Giữ trang web đang load.
• Camera preview: Không ngắt luồng camera.

Khi nào KHÔNG nên dùng?

• UI đơn giản: Delegate cho hệ thống recreate an toàn hơn.
• Cần layout khác nhau cho portrait/landscape (dùng layout-port/layout-land).
• Sử dụng ViewBinding/DataBinding phức tạp (recreate dễ quản lý).

Cách hiện đại: ViewModel + LiveData

Thay vì override configChanges, hãy dùng ViewModel để giữ data qua recreation:

class MyViewModel : ViewModel() {
    val data = MutableLiveData()
}

// Activity
val model = ViewModelProvider(this).get(MyViewModel::class.java)
model.data.observe(this) { updateUI(it) }

// Layout khác nhau:
res/layout/activity_main.xml (portrait)
res/layout-land/activity_main.xml (landscape)

Lưu ý

• Nếu dùng android:configChanges, bạn phải tự cập nhật UI trong onConfigurationChanged (inflate layout mới, rebind view, v.v.).
• Trên Android 12+, có thêm screenLayout và density changes khi multi-window.