Card màn hình (còn gọi là card đồ họa) là một bo mạch mở rộng cho phép máy tính gửi thông tin hình ảnh đến thiết bị hiển thị như màn hình, TV hoặc máy chiếu.
Các tên gọi khác của card màn hình bao gồm: graphics card (card đồ họa), graphics adapter (bộ chuyển đổi đồ họa), display adapter (bộ chuyển đổi hiển thị), video adapter (bộ chuyển đổi video), video controller (bộ điều khiển video) và add-in boards (AIBs - bo mạch gắn thêm).
Dù có rất nhiều công ty sản xuất card màn hình, nhưng gần như tất cả đều sử dụng đơn vị xử lý đồ họa (GPU) từ một trong hai hãng lớn: NVIDIA Corporation hoặc AMD.
Mô tả card màn hình
Card màn hình là một mảnh phần cứng hình chữ nhật với nhiều chân tiếp xúc ở mặt dưới và một hoặc nhiều cổng ở cạnh để kết nối với màn hình và các thiết bị khác.
Card màn hình được gắn vào khe mở rộng trên bo mạch chủ. Mặc dù đa số card hiện nay dùng chuẩn PCIe, nhưng cũng còn các chuẩn cũ hơn như PCI và AGP. Các chuẩn cũ này không giao tiếp với CPU và các thành phần khác nhanh bằng PCIe.
Trong máy để bàn, nhờ thiết kế tương thích giữa bo mạch chủ, vỏ máy và các card mở rộng, cạnh của card màn hình sẽ lọt ra ngoài mặt sau vỏ máy khi lắp đặt, khiến các cổng (HDMI, DVI, VGA) sẵn sàng sử dụng.
Một số card chỉ có một cổng kết nối màn hình hoặc máy chiếu đơn giản, trong khi các card cao cấp hơn có nhiều cổng để xuất hình ra nhiều màn hình, TV. Có card còn có cổng vào (input) để phục vụ dựng video và các tác vụ chuyên nghiệp.
Laptop, máy tính bảng và thậm chí smartphone đều có card màn hình, nhưng kích thước nhỏ hơn và thường không thể tháo lắp thay thế.
Các lưu ý quan trọng về card màn hình
Mỗi bo mạch chủ chỉ hỗ trợ một số chuẩn card màn hình nhất định, vì vậy hãy luôn kiểm tra với nhà sản xuất bo mạch chủ trước khi mua.
Nhiều máy tính hiện đại không có card đồ họa rời mà dùng GPU tích hợp (onboard) gắn trực tiếp trên bo mạch chủ. Điều này làm giảm giá thành máy tính nhưng cũng giảm hiệu năng đồ họa. Lựa chọn này phù hợp với người dùng văn phòng và gia đình cơ bản, không cần chơi game nặng hoặc xử lý đồ họa chuyên sâu.
Đa số bo mạch chủ có GPU onboard cho phép tắt chip này trong BIOS để sử dụng card rời gắn vào khe mở rộng. Việc dùng card rời có thể cải thiện hiệu năng tổng thể vì card có riêng RAM, bộ điều khiển nguồn và hệ thống tản nhiệt, giúp giải phóng RAM hệ thống và CPU cho các tác vụ khác.
Cách kiểm tra card màn hình đang dùng
Trên Windows, cách dễ nhất là dùng Device Manager (Trình quản lý thiết bị). Card màn hình sẽ nằm trong mục Display adapters (Bộ chuyển đổi hiển thị).
Cách khác là dùng phần mềm thông tin hệ thống miễn phí như Speccy, cho biết nhà sản xuất, mẫu, phiên bản BIOS, ID thiết bị, giao thức bus, nhiệt độ, dung lượng bộ nhớ và nhiều chi tiết khác.
Mở vỏ máy để xem trực tiếp card cũng được, nhưng chỉ nên làm nếu bạn định thay card. Chỉ để xác định thông tin thì dùng phần mềm nhanh và an toàn hơn.
Cách cài đặt hoặc cập nhật driver card màn hình
Giống như mọi phần cứng, card màn hình cần driver để giao tiếp với hệ điều hành và phần mềm. Quy trình cập nhật driver card màn hình tương tự như cập nhật driver phần cứng khác.
Nếu biết chính xác driver cần thiết, hãy truy cập trang web nhà sản xuất để tải thủ công. Đây là cách tốt nhất vì đảm bảo driver ổn định và không chứa mã độc.
Nếu không biết driver cụ thể hoặc không muốn cài thủ công, có thể dùng chương trình miễn phí tự động nhận diện, tải và cài driver cho bạn.
Câu hỏi thường gặp
- Màn hình đen sau khi gắn card mới có thể do gì?
Có thể do bạn gắn card khi nguồn chưa tắt hoàn toàn, hoặc card chưa chắc chắn vào khe PCIe. - Làm thế nào để ép xung (overclock) card màn hình?
Xác định hãng và mẫu card, tra cứu thông số tối đa (core clock, memory clock, nhiệt độ, điện áp) trên Overclock.net. Cập nhật driver mới nhất, cài phần mềm ép xung như MSI Afterburner và Unigine Heaven. Chạy benchmark để biết hiệu năng gốc, sau đó tăng xung độ từ từ. - Cách vệ sinh card màn hình?
Ngắt nguồn hoàn toàn. Dùng bình khí nén thổi bụi hai mặt card, làm sạch quạt và tản nhiệt. Dùng que tăm bôi alcohol isopropyl để chà các vết bẩn cứng đầu. - Nên mua card màn hình nào?
Cần xem GPU có tương thích với bo mạch chủ, màn hình và nguồn máy không. Xác định ngân sách: card tầm trung khoảng $250, card cao cấp vài trăm đến vài nghìn đô la. - Card bắt video (video capture card) là gì?
Thiết bị chuyển đổi tín hiệu video analog sang dạng số. Thường dùng để livestream game từ console lên Twitch, YouTube vì cho phép ghi lại hình ảnh game từ máy chơi game.