Hướng dẫn tạo, giải nén file ZIP, TAR, TAR.GZ, TAR.BZ2 trong Linux

Hướng dẫn nén và giải nén các định dạng phổ biến trên Linux: ZIP, TAR, TAR.GZ, TAR.BZ2 – so sánh ưu/nhược, chọn lựa phù hợp.

So sánh nhanh

Định dạng	Nén	Tốc độ	Tương thích	Dùng cho
ZIP	Trung bình	Nhanh	Mọi OS (Win/Mac/Linux)	Chia sẻ file cross-platform
TAR	Không nén (archive only)	Rất nhanh	Linux/Unix	Backup nhanh, tape, pipe stream
TAR.GZ (tgz)	Tốt (gzip)	Trung bình	Linux/Unix, Win (7zip)	Backup, phân phối source code – Khuyến khích #1
TAR.BZ2 (tbz2)	Rất tốt (bzip2)	Chậm	Linux/Unix	Archive lưu trữ lâu dài, tiết kiệm dung lượng
TAR.XZ (txz)	Tốt nhất (LZMA2)	Rất chậm	Linux hiện đại	Phân phối package (Arch, Fedora), nén tối đa
TAR.ZST (zst)	Rất tốt, cực nhanh	Nhanh (multi-thread)	Linux kernel 5.1+	Backup hiện đại, kernel, initramfs – Xu hướng mới

ZIP

# Nén thư mục (recursive -r)
zip -r archive_name.zip directory_to_compress

# Giải nén
unzip archive_name.zip

# Giải nén vào thư mục chỉ định
unzip archive_name.zip -d /target/dir

# Xem nội dung không giải nén
unzip -l archive_name.zip

TAR (chỉ archive, không nén)

# Tạo archive
tar -cvf archive_name.tar directory_to_compress

# Giải nén
tar -xvf archive_name.tar

# Giải nén vào thư mục khác
tar -xvf archive_name.tar -C /tmp/extract_here/

c: create, x: extract, v: verbose, f: file.

TAR.GZ (Gzip)

# Nén
tar -czvf archive_name.tar.gz directory_to_compress

# Giải nén
tar -xzvf archive_name.tar.gz

# Giải nén thư mục khác
tar -xzvf archive_name.tar.gz -C /tmp/extract_here/

TAR.BZ2 (Bzip2)

# Nén
tar -cjvf archive_name.tar.bz2 directory_to_compress

# Giải nén
tar -xjvf archive_name.tar.bz2

# Giải nén thư mục khác
tar -xjvf archive_name.tar.bz2 -C /tmp/extract_here/

TAR.XZ (XZ/LZMA2) – Nén tốt nhất truyền thống

# Nén
tar -cJvf archive_name.tar.xz directory_to_compress

# Giải nén
tar -xJvf archive_name.tar.xz

TAR.ZST (Zstandard) – Hiện đại, nhanh, nén tốt

# Cài: apt/dnf/pacman install zstd
# Nén (multi-thread -T0 = tất cả core)
tar --zstd -cvf archive_name.tar.zst directory_to_compress
# Hoặc: tar -I zstd -cvf archive_name.tar.zst directory_to_compress

# Giải nén
tar --zstd -xvf archive_name.tar.zst

Mẹo hay

Loại trừ tệp/thư mục: tar --exclude='*.log' --exclude='node_modules' -czvf backup.tar.gz /path
Giữ quyền/owner (backup hệ thống): tar -czvpf backup.tar.gz /path (p = preserve permissions).
Stream qua SSH (backup remote): tar -czf - /path | ssh user@server "cat > backup.tar.gz"
Kiểm tra tính toàn vẹn: tar -tvf archive.tar.gz (liệt kê), tar -tvf archive.tar.gz | wc -l (đếm file).

Chiến lược chọn định dạng

Chia sẻ cho user Windows: ZIP.
Backup server Linux hàng ngày: TAR.GZ hoặc TAR.ZST (cân bằng tốc độ/tỷ lệ).
Archive lưu trữ lâu dài, ít truy cập: TAR.XZ hoặc TAR.ZST.
Pipe/stream giữa server: TAR (không nén) hoặc TAR.ZST -T0.