Type Qualifier const trong C

Type Qualifier (Chỉ định kiểu) là gì?

Từ khóa thêm thuộc tính đặc biệt cho kiểu dữ liệu. C có 3: const, volatile, restrict (C99).

const - Hằng (Read-only)

Biến được khai báo const không thể sửa đổi sau khi khởi tạo.

3 loại hằng trong C

1. Literal Constant (Hằng chữ)


int a = 10 + 5;  // 5 là literal constant
printf("Hello"); // "Hello" là string literal

2. Defined Constant (Hằng macro)


#define PI 3.14159
#define MAX 100
// Xử lý bởi preprocessor, không có kiểu dữ liệu

3. Memory Constant (Hằng bộ nhớ - const qualifier)


const float PI = 3.14159f;  // Có kiểu, có địa chỉ, read-only
const int MAX_SIZE = 100;

Cú pháp const


const int a = 10;        // int const a = 10; (tương đương)
const int *p;            // Con trỏ TO const int (pointer to constant)
int *const p = &a;       // Const pointer TO int (constant pointer)
const int *const p = &a; // Cả hai đều const

Chương trình demo 3 loại hằng

#include <stdio.h>

#define PI_DEFINE 3.14159  // Defined constant

int main() {
    const float PI_CONST = 3.14f;  // Memory constant
    
    printf("Literal constant: %.2f\n", 3.14);
    printf("Defined constant: %.5f\n", PI_DEFINE);
    printf("Memory constant: %.2f\n", PI_CONST);
    
    // PI_CONST = 3.15;  // LỖI COMPILE: assignment of read-only variable
    
    return 0;
}

Kết quả


Literal constant: 3.14
Defined constant: 3.14159
Memory constant: 3.14

Const với Con trỏ (Chi tiết)

Khai báo	Đọc từ phải sang trái	Ý nghĩa
`const int *p`	p trỏ đến (int const)	Dữ liệu const, con trỏ đổi được
`int *const p`	p là (const con trỏ đến int)	Con trỏ const, dữ liệu đổi được
`const int *const p`	p là const con trỏ đến const int	Cả hai const

Const với Function Parameter


// Cam kết không sửa mảng
void inMang(const int *arr, int n) {
    for (int i = 0; i < n; i++) printf("%d ", arr[i]);
}

// Cam kết không sửa struct
void inSinhVien(const struct SinhVien *sv) {
    printf("%s - %d\n", sv->ten, sv->tuoi);
}

// Const cho giá trị (vô nghĩa cho pass by value, nhưng rõ ý đồ)
void tinh(int const x) { ... }

Const với Struct


struct Diem {
    int x, y;
};

int main() {
    const struct Diem p = {10, 20};
    // p.x = 5;  // LỖI: assignment of read-only member
    
    struct Diem *ptr = &p;
    // ptr->x = 5;  // LỖI: cannot assign to member of read-only struct
    
    return 0;
}

Const vs #define

Tiêu chí	const	#define
Kiểu dữ liệu	Có (type safety)	Không (text replacement)
Scope	Tuân theo block scope	File scope từ điểm define
Địa chỉ bộ nhớ	Có (là biến)	Không
Debug	Xem được trong debugger	Không (bị thay thế trước)
Kích thước	sizeof() hoạt động	Không áp dụng

Lưu ý

const không tạo hằng số compile-time cho kích thước mảng (C89): const int n = 5; int a[n]; → VLA (C99) hoặc lỗi (C89)
Dùng enum { SIZE = 100 }; cho hằng số compile-time
const biến toàn cục có internal linkage mặc định (khác extern)
String literal: char *s = "abc"; → deprecated, dùng const char *s

Quy tắc vàng: Mặc định dùng const cho mọi biến/tham số không cần sửa đổi. Chỉ bỏ const khi thực sự cần ghi.