Virus máy tính là gì?
Virus máy tính là đoạn mã độc hại gắn vào chương trình/tập tin hợp pháp, tự sao chép và lan truyền khi con người tương tác (chạy file, mở email, cắm USB). Khi kích hoạt, virus sửa đổi hoặc phá hủy file, làm hỏng hệ điều hành, đánh cắp dữ liệu hoặc biến máy thành botnet.
Phân loại virus theo hành vi
- Boot Sector Virus: Nhiễm vùng khởi động, kích hoạt khi bật máy
- File Infector Virus: Gắn vào file thực thi (.exe, .com)
- Macro Virus: Lây lan qua macro trong Word/Excel
- Polymorphic Virus: Thay đổi mã mỗi lần sao chép, tránh signature AV
- Metamorphic Virus: Viết lại hoàn toàn mã nguồn khi nhân bản
- Resident Virus: Trú trong RAM, nhiễm file khi được truy cập
- Network Virus: Lan qua mạng mà không lưu file trên máy đích (chỉ tồn tại trong RAM/lưu lượng mạng)
- Browser Hijacker: Lấy kiểm soát trình duyệt, chuyển hướng trang web
- Multipartite Virus: Kết hợp nhiều phương pháp nhiễm
Cách virus lây lan qua mạng
- Email đính kèm file độc hại hoặc link ác
- Drive-by download: truy cập web bị chèn mã, tự động tải virus
- Chia sẻ file qua mạng (SMB, shared folder)
- Khai thác lỗ hổng dịch vụ mạng (EternalBlue, SMBv1)
- USB/ổ cứng di động bị nhiễm
- Kết nối desktop từ xa (RDP) bị brute-force
Dấu hiệu máy tính bị virus
- Chạy chậm, CPU/đĩa 100% không rõ nguyên nhân
- Cửa sổ pop-up quảng cáo liên tục
- File bị xóa, mã hóa, đổi tên lạ (.encrypted, .lock)
- Chương trình tự mở/đóng, chuột di chuyển lạ
- Tài khoản bị đăng nhập lạ, email gửi tự động
- Antivirus bị tắt, không cập nhật được
Cách loại bỏ virus khỏi mạng
- Ngắt kết nối internet (ngăn lan truyền, chặn C2)
- Khởi động Safe Mode (Windows: Shift+Restart → Troubleshoot → Startup Settings → F4)
- Xóa file tạm (Disk Cleanup / %temp%)
- Quét toàn bộ bằng Antivirus cập nhật mới nhất (Windows Defender, Malwarebytes, Kaspersky, Bitdefender...)
- Cách ly/xóa file bị nhiễm theo khuyến nghị AV
- Quét lại lần 2 đảm bảo sạch
- Khôi phục file từ backup sạch (nếu bị ransomware)
- Đổi tất cả mật khẩu sau khi sạch máy
- Cập nhật Windows, driver, phần mềm
- Bật bảo vệ thời gian thực và cấu hình firewall
Phòng ngừa virus mạng
- Cài Antivirus uy tín, bật real-time protection
- Cập nhật hệ điều hành và phần mềm thường xuyên
- Không mở file/link từ người lạ
- Sử dụng tài khoản tiêu chuẩn (không phải Admin) hàng ngày
- Backup dữ liệu định kỳ (quy tắc 3-2-1)
- Đào tạo nhận thức an ninh cho người dùng
- Phân đoạn mạng (network segmentation)
- Giám sát lưu lượng bất thường (IDS/IPS)